Fusie Noordwijk-Noordwijkerhout: De politieke realiteit

In deze tweede aflevering laten we politici aan het woord over de fusie en wat deze heeft opgeleverd. Daarvoor spraken we met vier raadsleden die samen een groot deel van het politieke spectrum vertegenwoordigen.

Hans Knapp, VVD’er en inwoner van Noordwijkerhout, is de absolute nestor van de raad. Hij heeft er meer dan 25 jaar als raadslid opzitten (1974-1993 en 2016 tot heden) en was in totaal 19 jaar wethouder in Noordwijkerhout (1993-2006 en 2010-2016). Louis Koppel, fractievoorzitter van GroenLinks en inwoner van Noordwijk-Binnen, is sinds 2006 actief in de Noordwijkse politiek. Eerst als D66’er in de fractie van de Progressieve Combinatie, maar in 2013 stapte hij over naar GroenLinks Noordwijk. Karin Meiland-van den Burg, inwoner van De Zilk, is sinds 2014 raadslid voor NZLokaal. Deze partij werd in 2013 opgericht als lokale partij voor Noordwijkerhout en De Zilk. Na de verkiezingen van 2022 werd zij fractievoorzitter. Frans van Kouwen, raadslid voor de Lijst Salman en inwoner van Noordwijk-Binnen is een relatieve nieuwkomer. Hij sloot zich in begin 2018 aan bij de in 2012 opgerichte lokale Noordwijkse partij en werd eind november 2018 gekozen als lid van de gemeenteraad van het nieuwe Noordwijk. In 2022 kreeg hij opnieuw een raadszetel toen lijsttrekker Dennis Salman wethouder werd. 

Gamechanger

Even terug naar de raadsperiode 2014-2018, waarin het besluit om te fuseren werd genomen. In Noordwijkerhout trad na de verkiezingen van maart 2014 een coalitie aan van VVD, CDA en D66. De toen gloednieuwe partij NZLokaal was weliswaar de grootste geworden, maar werd buitenspel gezet door de gevestigde partijen. In Noordwijk vormden twee lokale partijen, PUUR en de Lijst Salman, het nieuwe college met PvdA-GroenLinks en D66. In de coalitieprogramma’s van zowel Noordwijkerhout als van Noordwijk stond expliciet dat hun gemeente zelfstandig moest blijven. Maar er kwam een gamechanger: Lisse, Hillegom en Teylingen kondigden in april 2016 aan dat ze hun ambtelijke organisaties per 1 januari 2017 zouden samenvoegen. Noordwijk en Noordwijkerhout werden uitgenodigd daarbij aan te sluiten maar sloegen dat allebei resoluut af. 

Tegelijkertijd zag Noordwijkerhout uitdagingen op zich afkomen die naar mening van het toenmalige college van burgemeester en wethouders de ambtelijke en financiële draagkracht van de gemeente te boven gingen. 

Standpunt herzien

Hans Knapp, destijds wethouder, was altijd een verklaard tegenstander van een fusie met welke ander gemeente dan ook. Maar nu voelde hij zich gedwongen zijn standpunt te herzien. ‘´Door de ambtelijke fusie van Lisse, Hillegom en Teylingen, het “Oostblok”, kregen we het idee dat we alleen zouden komen te staan waardoor onze positie in de regio sterk zou verslechteren. Om weer vooraan in de rij te komen, moesten we snel handelen, en dat hebben we gedaan’, kijkt hij terug. Met het gevolg dat het Noordwijkerhoutse college haar grotere buur benaderde met het voorstel om de mogelijkheden voor nauwere samenwerking te onderzoeken.

De toenaderingspoging van Noordwijkerhout was wat Louis Koppel betreft welkom. Want de verklaring over de zelfstandigheid van de Noordwijk in het coalitieprogramma kwam niet uit de koker van zijn partij, vertelt hij. ‘PvdA-GroenLinks was altijd al voor een fusie. Ja, Noordwijk had op dat moment prima zelfstandig kunnen blijven maar het was voor mij duidelijk dat dit in de toekomst zou veranderen. Als gemeente met 25.000 inwoners hadden we gewoon niet de ambtelijke capaciteit en kwaliteit om alle extra taken die op ons bord kwamen uit te voeren.’

Geen chemie

De fractie van Lijst Salman dacht daar heel anders over, vertelt Frans van Kouwen. Zijn partij had het onprettige gevoel dat Noordwijk door de provincie richting een fusie werd geduwd om de kleinere buurgemeente financieel op de been te houden. En daar zat de Lijst Salman niet op te wachten. ‘Noordwijk had zelf voldoende problemen op zijn bord liggen.’  Bovendien, stelt Van Kouwen, was er geen enkele chemie tussen de twee beoogde partners. ‘Voor ons was duidelijk dat de verschillen in cultuur en mentaliteit van de vier kernen van de beoogde gemeente te groot waren om enige cohesie te krijgen.’ De Lijst Salman was dan ook de enige partij in de Noordwijkse gemeenteraad die in april 2017 tegen het voorstel stemde om per 1 januari 2019 te fuseren met Noordwijk.

Te veel verschillen

In Noordwijkerhout was de fractie van NZLokaal de uitzondering die ‘nee’ zei tegen het voorstel. Ook Karin Meiland voert als een belangrijke reden daarvoor aan dat Noordwijk en Noordwijkerhout te veel van elkaar verschillen. ‘Qua samenleving zijn ze totaal andere. Noordwijkerhouters en Zilkers zijn veel gemoedelijker, er is meer saamhorigheid en mensen zijn meer bereid zich voor elkaar in te zetten, dat merk je ook aan het grote aantal vrijwilligers. In Noordwijk, en met name Noordwijk-Zee, is dat echt wel minder.’ 

Het argument dat Noordwijkerhout het alleen niet zou redden, snijdt wat haar betreft geen hout. ‘Dat tekort aan ambtenaren, dat heeft het toenmalige gemeentebestuur laten gebeuren. Als het gaat om de financiën, dan ben ik ervan overtuigd dat Noordwijkerhout best op eigen benen had kunnen blijven staan. Andere kleine gemeenten in de regio lukt dat ook.’

Ondanks de tegenstemmen van de twee lokale partijen, werd het fusievoorstel met grote meerderheid (15 tegen 4 in Noordwijk en 11 tegen 5 in Noordwijkerhout) aangenomen en ging de fusietrein rijden. Er was een positieve vibe, kijken Koppel en Knapp terug. ‘Het idealisme hadden we; we gaan het anders, beter doen’, herinnert Koppel zich. Er werden werkgroepen ingesteld met leden uit beide gemeenteraden die de fusie voorbereidden. ‘Dat werkte prima’, zegt Knapp. ‘Er was in het algemeen grote consensus zodat we goed van start konden gaan als nieuwe gemeente.’ 

Weerbarstig

Maar na de officiële fusiedatum van 1 januari 2019 bleek al snel dat de praktijk weerbarstig was. Het was wennen in de nieuwe raad. Het aantal inwoners van het oude Noordwijk was ruim anderhalf keer zo groot als dat van het oude Noordwijkerhout (ruim 26.000 tegenover ruim 16.600) maar van de 27 raadsleden die begin januari werden geïnstalleerd kwamen er 13 uit Noordwijkerhout en De Zilk.  ‘Daar werd wel een beetje argwanend naar gekeken door de Noordwijkers’, weet Koppel nog. 

Meiland merkte dat de Noordwijkers en Noordwijkerhouters op een andere manier politiek bedrijven. ‘De Noordwijkerhoutse raad was veel meer een eenheid, het was veel gemoedelijker met een vriendelijkere toonzetting. Het verschil tussen coalitie en oppositie is in het nieuwe Noordwijk veel groter dan het in Noordwijkerhout was.’ 

Imago van wespennest

Koppel beaamt dat. ‘De raadsleden van PvdA en GroenLinks in Noordwijkerhout zeiden dat ze ook in de oppositie best wat konden bereiken. Mijn antwoord daarop was: In Noordwijk niet!’  

De oude Noordwijkse gemeenteraad had altijd het imago van een wespennest. Met fracties met korte lontjes en lange geheugens. ‘Ik had hoop dat de fusie een einde zou maken aan het gedonder in Noordwijk. Dat alle pijnpunten uit het verleden een keer begraven zouden worden’, zegt Koppel. 

Die hoop bleek ijdel. Het hielp niet dat eind 2020 het zogeheten ondermijningsdocument openbaar werd. Dit interne memo getiteld “Ondermijning van de democratie in het lokaal bestuur in Noordwijk” was eind 2018 op verzoek van toenmalig burgemeester Jan Rijpstra opgesteld met als doel zijn opvolger op de hoogte te brengen van de spanningen in de voorgaande jaren tussen het gemeentebestuur en – vooral – vastgoedondernemers. ‘Dat zingt na tot vandaag de dag’, zegt Knapp. ‘En daar is ook weer een nieuwe partij uit voortgekomen (Partij voor de Inwoners, red.)’.

Grimmiger

Meiland constateert met spijt dat de sfeer in de huidige raad een stuk grimmiger is dan ze in Noordwijkerhout gewend was. ‘Wat je ziet is een enorme profileringsdrang, fracties die elkaar niets gunnen en overal op willen ageren. Het is echt niet prettig.’ Ze merkt ook dat de Noordwijkerhouters en Zilkers meegesleept worden in de Noordwijkse mores. ‘Je moet wel, anders sneeuw je onder. Maar het is wel jammer.’ 

Koppel vindt het teleurstellend dat de lokale partijen in de gemeenteraad de focus vooral op hun “eigen” kernen hielden. ‘Ik hoopte dat dit na de eerste raadsperiode voorbij zou zijn. Maar dat is niet gebeurd.’

Meiland en Van Kouwen benadrukken allebei dat het hard nodig is dat hun partij opkomt voor respectievelijk het oude Noordwijkerhout en het oude Noordwijk. ‘Wij hadden als Noordwijkerhouters en Zilkers wel de vrees dat maatschappelijke voorzieningen uit onze dorpskernen zouden verdwijnen’, zegt Meiland, ‘en we zien dat we als partij er echt heel hard voor moeten werken om te zorgen dat dat niet gebeurt. Het was bijvoorbeeld heel moeilijk om De Schelft (het in 2019 afgebrande Noordwijkerhoutse sportcomplex met sporthal en zwembad, red.) terug te krijgen. Het zwembad is met veel moeite gelukt, met de hal zijn we nog bezig. Een ander voorbeeld is dat het gemeenteloket in Noordwijkerhout op het lijstje van bezuinigingen staat en dus dreigt te sluiten. 

Ik hoor wel van mensen hier in Noordwijkerhout en De Zilk dat ze vinden dat er wel heel veel geld gaat naar de kernen Noordwijk Binnen en Noordwijk Zee.’  

Calimero-effect

Van Kouwen kijkt daar heel anders tegenaan. ‘Voor Noordwijk is de fusie financieel een hard gelag geweest. Het heeft bijvoorbeeld 6 ton gekost om het groenonderhoud in Noordwijkerhout op peil te brengen. De Schelft is ook een struikelblok. Het oude Noordwijkerhout had helemaal geen reserves opgebouwd om De Schelft te vervangen. Nu gaat dat enorm veel geld kosten, terwijl er al een zwembad is in Noordwijk Binnen. Als klap op de vuurpijl gaat de nieuwe raadszaal in Noordwijk niet door. Weggestemd door de Noordwijkerhouters in de raad. Er wordt niets gegund aan de kernen Noordwijk Binnen en Zee, terwijl een flink deel van de inkomsten van de gefuseerde gemeente uit het oude Noordwijk komt, mede dankzij parkeergelden en forensenbelastingen.’ Volgens Van Kouwen hebben veel Noordwijkerhouters last van het Calimero-effect: Noordwijk is groot en wij zijn klein. ‘Ze zijn bang dat ze niets te zeggen hebben, maar in de praktijk is het eerder andersom.’

Niet naadloos

Duidelijk mag zijn dat de samenvoeging van Noordwijk en Noordwijkerhout in politiek opzicht vooralsnog bepaald niet naadloos is. Wat Van Kouwen betreft, eindigt het verstandshuwelijk zo snel mogelijk weer in een scheiding. Hij is van mening dat de fusie voor het oude Noordwijk alleen maar nadelen heeft gehad. 

Meiland is daar wat genuanceerder in. Ze is er weliswaar nog steeds van overtuigd dat het een foute beslissing was om te fuseren, maar ziet wel hier en daar een lichtpuntje. Zo heeft ze het idee dat het nieuwe Noordwijk een sterkere positie in de regio heeft. Sowieso lijkt teruggaan naar een zelfstandig Noordwijkerhout een gepasseerd station, stelt ze.

Aan de andere kant staan Knapp en Koppel nog altijd pal achter de fusie. Al geven ook zij toe dat er nog een lange weg te gaan is. ‘We zijn goed van start gegaan maar ik kan niet zeggen dat de fusie al geslaagd is’, aldus Koppel. ‘Dat gaat ook niet lukken zolang een aantal partijen zo sterk op hun eigen oude dorp gefocust is.’ 

Knapp benadrukt nog eens dat fuseren onvermijdelijk was. ‘Maar de doelen die we toen hadden, hebben we nog niet bereikt. Ik denk dat dat nog wel twintig jaar duurt. Maar het komt goed, er wordt hard gewerkt.’

Dit is de derde aflevering van een vijfdelige serie over de fusie van Noordwijk en Noordwijkerhout. Deze serie wordt mede mogelijk gemaakt door steun uit het mediafonds Provincie Zuid-Holland. 

Lees ook de rest van de serie: aflevering 1, aflevering 3, aflevering 4, aflevering 5